Jimmy Izijk

Als je als schaaknitwit een kampioen moet interviewen, vraag je je vantevoren af welke vragen gesteld moeten worden. Welke domme opmerkingen ook vooral vermeden moeten worden. Ga er maar aan staan als je, wat simpel gesteld, een paard niet van een toren kunt onderscheiden. Maar eenmaal tegenover Jimmy Izijk gezeten, valt het alleszins mee. Want hij vertelt. En vertelt. Over zijn passie en zijn missie.

Tekst: Marja Berk Foto’s: Ken Wong en Jimmy Izijk

En dat zijn niet de minste. Jimmy Izijk schaakt en legt uit wat deze complexe denksport met het leven te maken heeft. Waar de parallelllen liggen. Hij is geboren Curaçaoënaar en heeft een toekomstvisie voor zijn eiland. Wat dat met schaken te maken heeft, legt hij graag uit.

“Ik heb sporten in het algemeen altijd leuk gevonden. Zowel het zelf beoefenen als het kijken. Tijdens mijn jonge jaren deed ik aan atletiek, gewichtheffen en schaken. In 1978 was ik Nederlands Antilliaans- en Curaçaos jeugdkampioen zowel met schaken als met gewichtheffen. Ik vond beide sporten leuk en hoewel ik internationaal gezien een veel betere gewichtheffer was, heb ik er uiteindelijk toch voor gekozen om met het schaken door te gaan.” Izijk koos dus uiteindelijk voor het geestelijk gewichtheffen en stortte zich met verve op deze denksport. Het huidige schaakspel vloeide voort uit Chaturanga, een bordspel dat al in de 6e eeuw in India werd gespeeld en daar heden ten dage nog steeds wordt beoefend. De olifanten die in het spel voorkomen, kunnen worden vergeleken met de lopers in het westerse schaakspel. Het schaakspel kent zo’n 28 bekende vaste openingen en een groot aantal, die in mindere mate geanalyseerd zijn. Dat vergt een behoorlijke studie.

In 1977 leerde Izijks broer hem schaken en het spel fascineerde hem vanaf de eerste minuut. “Het boeide mij om de voornemens van de tegenpartij vooruit te zien, om de consequenties van zetten in te schatten, om plannen te bedenken en deze vervolgens uit te voeren”, vertelt hij. “Ik vond ook veel plezier in het analyseren en oplossen van probleemstellingen in schaakboeken.”

De eerste competitie waaraan hij deelnam was ook in 1977 op de middelbare school die hij toentertijd bezocht. Hij eindigde op de tweede plaats met een verliespartij tegen de winnaar en tevens organisator. Toen deze te weten kwam dat Izijk het spel pas had geleerd, adviseerde hij hem om lid te worden van een schaakclub. Jimmy Izijk: “Ik besloot om lid te worden van Schaakvereniging Capablanca, een club die inmiddels niet meer bestaat. Door S.V. Janwé werd ik samen met een andere jeugdspeler van S.V. Capablanca uitgenodigd om naar Aruba te reizen voor een schaakuitwisseling met de jeugd aldaar. In een simultaan tegen de toenmalige Arubaanse seniorkampioen wist ik als enige winst te behalen. Het was een leuke ervaring en ook een stimulans om door te gaan”, zegt hij niet zonder trots.

Izijk vervolgt: “In 1978 deed ik mee aan het jeugdkampioenschap van de Nederlandse Antillen en wist ik de titel van Antilliaans jeugdkampioen te behalen. In 1978 won ik het jaarlijkse schoolkampioenschap voor de middelbare scholen. Na deze twee kampioenschappen heb ik de beslissing genomen om als uitdaging voortaan bij toernooien en competities alleen in de categorie senioren te spelen. Desondanks viel ik telkens weer in de prijzen, maar wat ik belangrijker vond, was dat ik hierdoor steeds beter ging spelen. Ik speel inmiddels al jaren bij de lokale top en ben momenteel schaakkampioen van Curaçao.”

Als jeugdkampioen begon de jeugdige overmoed hem parten te spelen. “Ik dacht dat ik het allemaal wel kon”, lacht Izijk, “maar het schaakspel bleek nog veel meer facetten te hebben. Naarmate de tijd verstrijkt realiseer je je dat je er nog lang niet bent. Schaken heeft überhaupt geen plafond, je blijft leren. Het is een complex, maar zeer boeiend spel.” Complex in de zin van de waarde van een stuk dat, afhankelijk van de stelling, kan veranderen. “Je krijgt dit spel nooit helemaal onder de knie, dat maakt het ook zo boeiend.”

Mexico, Monaco, Moskou en Siberië. Het zijn wat plaatsen die hij bezocht in het kader van schaaktoernooien en daar sleepte hij diverse prijzen in de wacht. Gaandeweg begon het Izijk te dagen: er viel nog veel meer met schaken te doen, behalve het winnen van toernooien. En hier ontstond zijn missie. Want hij zag parallellen tussen het echte leven en deze complexe denksport en kreeg de behoefte dit inzicht over te brengen op de jeugd.

Terwijl schaken op Curaçao niet erg populair is en relatief weinig wordt beoefend, is de ontwikkeling internationaal dat steeds meer landen het belang van schaken inzien als middel om kinderen op een georganiseerde manier te leren denken. Schaken blijkt de interesse in leren bij leerlingen te verhogen en hun prestaties op school te verbeteren. Dit is ook de reden dat steeds meer landen het schaken in hun onderwijssysteem introduceren. Izijk zag grote mogelijkheden voor de jeugd op Curaçao en richtte in 2009 samen met André Mardenborough de Curaçao Chess Academy Foundation op, de CCA.

De bedoeling van de CCA is niet zozeer om sterke schakers te kweken, doch om schaken als methodiek te gebruiken om de Curaçaose kinderen spelenderwijs georganiseerd te leren denken. “Schaken is op een creatieve manier keuzes maken, zo simpel ligt dat”, zegt Izijk. “En elk probleem, elke stelling kan vanuit een andere invalshoek worden benaderd. Het dwingt je tot nadenken. Schaken is een uitstekende vorm om de hersenen te oefenen omdat tijdens het schaken verschillende aspecten van de denkvaardigheid zoals vooruit denken, planning, ontplooiing van creativiteit, visualiseren, calculeren, implementeren en evalueren naar voren komen. Wat complexiteit betreft heeft het schaakspel dus geen grenzen en wordt de groei van onze denkcapaciteit gestimuleerd ongeacht het niveau waarop het schaakspel wordt beoefend.” En daar komt de parallel met het echte leven om de hoek kijken. Want wie leert vooruit te denken, creëert meer keuzes voor zichzelf. “Het is bewezen dat kinderen die leren schaken, een voordeel hebben op kinderen die het spel niet beheersen. Zij leren bijvoorbeeld prioriteiten te stellen bij het oplossen van een eventueel probleem en dat probleem op een juiste manier te benaderen. Bij een verkeerde zet moet je de consequenties aanvaarden. Bij het schaakspel, maar ook in het leven.”

Izijk vertelt verder: “Onze kinderen zijn onze toekomst. Ik hoop dan ook dat ooit op Curaçao het schaken in het onderwijs wordt ingevoerd, zodat kinderen van alle wijken op het eiland de mogelijkheid krijgen om te leren schaken. Niet voor het schaken zelf, maar om kansarme kinderen uit bepaalde wijken spelenderwijs een andere blik op het leven te bieden. Zo bied je ze meer kansen, en dat komt uiteindelijk de hele gemeenschap ten goede. We moeten een gemeenschap van denkers creëren, die kinderen vooruit helpen. Ik hoop dan ook van harte dat de Curaçao Chess Academy Foundation die juist deze doelstelling nastreeft, voor het welzijn van onze kinderen en de gemeenschap, erin slaagt om haar doelstelling te realiseren.”

Dat klinkt allemaal heel nobel, maar introductie op scholen zal toch in samenwerking moeten gaan met de overheid. Hoe hebben Izijk en Mardenborough de overheid benaderd om hun plannen te ontvouwen? “We hebben een projectplan geschreven”, vertelt Izijk, “en daarin hebben we een compleet beeld van onze plannen weergegeven.” Mij wordt een kijkje in het plan gegund en de doelstellingen zijn zeer gedetailleerd weergegeven. Hoe was de reactie? “Positief”, zegt Izijk, “maar we zijn natuurlijk ook langs scholen gegaan om eens te kijken hoe zij er tegenover stonden. Ook daar waren de reacties enthousiast.”

Denkend aan schaakgrootmeesters in het heden en verleden én specifiek aan Bobby Fischer, dringt de vraag zich op of een hele goede schaakspeler een beetje excentriek moet zijn, al dan niet een beetje ‘gek’? Jimmy Izijk barst in lachen uit: “Nou nee, dat is geen voorwaarde. Het spel is er voor iedereen en naarmate je het meer speelt, ga je ook steeds meer zien en leer je het beter te begrijpen. Het schaakspel dwingt je ook je te verdiepen in je tegenstander. Wat gaat hij doen? Waaróm gaat hij dat doen? Als je meerdere keren eenzelfde tegenstander krijgt, krijg je op enig moment zijn denkwijze wel een beetje door, alhoewel je dan toch voor een verrassing kan komen te staan. Bij een volslagen onbekende is dat afwachten en aftasten. Je leert daarin wel onderscheid maken. Als iemand een ietwat agressief karakter heeft, dan merk je dat, omdat hij direct in de aanval gaat. Rustige mensen letten echt op hun stukken, zij willen ze niet verliezen en zijn voorzichtiger.”

Jimmy Izijk is op vele manieren bij de schaaksport betrokken. Zo is hij voormalig bestuurslid van de NASB (Nederlands-Antilliaanse Schaakbond), bestuurslid van de Fedako (Federashon di Agedres di Kòrsou), voorzitter Organiserend Comité van het jaarlijkse Curaçao Chess Festival en oprichter van de Curaçao Chess Academy Foundation. Hij is voorzitter van de Curaçao Academy Foundation en het bestuur bestaat uit hemzelf als voorzitter, André Mardenborough, Martha Dijkhoff, Welton (Papi) Esprit en Sue-Ellen Mardenborough. Het zou prachtig zijn als de stichting het voor elkaar krijgt de schaaksport op alle scholen te introduceren. “Dat vergt natuurlijk nogal wat organisatie met betrekking tot de lesuren, maar we hopen het toch op de één of andere manier voor elkaar te krijgen. Bovendien hebben we veel instructeurs nodig, die op een speelse wijze de kinderen les kunnen geven.” Izijk is op kleinschalige wijze begonnen bij de naschoolse opvang en wijkcentra, maar hij wil vooruit. Na het indienen van het projectplan bij de overheid waren de reacties positief en Izijk heeft zelfs een mooie schriftelijke reactie gekregen. Hij heeft dus goede hoop op een betere toekomst voor de jeugd, door henzelf gecreëerd. Als dat door inzicht in het schaakspel kan worden bewerkstelligd, als de jeugd betere kansen krijgt door op een andere wijze te denken dan hen is aangeleerd, dan, ja dan, is Jimmy Izijk een tevreden mens.

Jimmy Izijk

Leerling concentreert zich op de volgende zet.