De Amigoe behoudt zich het recht voor ingezonden brieven te weigeren, te corrigeren of anderzins redactioneel te bewerken en in te korten. Brieven, die maximaal 600 woorden mogen bevatten, moeten zijn voorzien van naam en woonplaats. Het adres en telefoonnummer worden niet gepubliceerd, maar zijn nodig ter verificatie. Gelieve brieven te sturen naar redactie@amigoe.com.
| Konsekuenshanan di kambio edat di penshun 60 pa 65 aña |
|
|
|
| woensdag, 01 februari 2012 08:14 | |||
|
TA BASTA aña kaba ta diskutí riba e asuntu di kubrimentu di gastunan di penshun di behes i si mester subi e edat riba kual por kobra penshun di behes. Pero e asuntu aki manera ta e kaso ku hopi otro ausntunan ku polítikonan mester tuma desishon ariba, a keda manera un kakiña halá te ku dia di awe. Si wak e asuntu di AZV (aseguro general pa kubri gastunan di malesa) e ta meskos. Awor ku konseho di minister a tuma un desishon pa subi edat di kobra AOV (penshun di behes) na 65 aña tur hende ta na kareda. Mi a ripará ku sindikatonan a sali duna nan opinion selektá riba e desishon di konseho di minister di kual kada un di nan tin nan bálides. Di nos representantenan di pueblo (parlamentarionan) mes mi no a tende nada. Mi mes ta kere ku mester tene kuenta ku e sigiente puntonan: Kambia e edat di 60 pa 65 aña pa esnan ku tin ménos ku 58 aña entrante yanüari 2011 ta desproposhonal. Na Hulanda nan a hisa e penshun di 65 pa 67 den fase, di kon aki no por? Laga nos asumi ku un hende ku ta traha na un supermerkado òf den pakus i ta gana entrada minimo òf menos i e tin 57 aña. E ta en espera di aki tres aña yega 60 aña pa e por kobra e penshun di behes . Den sierto kaso e entrada di penshun ta mas mes ku loke nan entrada na trabou ta. Un ke otro saliendo for di e punto di bista ku e keda traha òf nò despues di 60 aña. Si e keda traha esaki ta nifika un entrada èkstra p’e di mas o ménos 825 florin. Un otro senario ta esnan ku hasi 58 aña nèt despues di yanüari òf mas despues. E hendenan aki lo sinti nan mes hopi defroudà ya ku nan a konta ariba di por kobra e penshun di behes na 60 aña. Esnan ku ta kobra penshun di viuda tambe lo mester warda te 65 aña ku ménos penshun. E komishon anterior ku tabata yama ‘Commissie Versterking Pensioenfondsen’ a papia di un periodo di dispensashon for di 55 aña. Mi a ripara ku ta reina un pensamentu eroneo ku si gobièrnu subi edat di kobra penshun di behes na kualkier edat, esaki ta nifiká ku e relashon di trabou di e trahadó i su dunadó di trabou tambe ta stòp a base di edat ku gobièrnu stipulà pa kobra penshun di behes. E edat pa baha ku penshun na trabou no ta marà outomátikamente na e edat di kobra penshun. E edat di baha ku penshun na trabou ta ser reglá den e kontrato di trabou òf mayorìa bes den e kontratonan kolektivo i e areglo di penshun. Pues sindikatonan mester bai den negoshashon ku dunadónan di trabou pa kambia e edat pa baha ku penshun di empresanan. Den sierto kontratonan kolektivo ta ser menshoná ku ora gobiernu kambia sierto leinan general partidonan lo bai sinta delibera riba esakinan. Tambe tin pará ku e trahadó ta baha ku peshun ora e yega edat di derecho riba penshun (‘pensioengerechtigde leeftijd’). Pero no ta pone ku e ‘pensioengerechtigde leeftijd’ ta e edat riba kual ta kobra penshun di behes. Den areglonan di penshun (pensioenreglement) sa tin poné ku e derecho riba kobramentu di penshun ta kuminsa un luna despues di yega 60 aña. Pues aki tambe mester bai negosha ku e kompania ku tin di paga e penshun den futuro. Dor ku e edat di e trahadónan ta subi e prima ku e trahadó i dunadó di trabou tin di paga pa kubri e penshun lo bai subi tambe. Si no hasi e kambionan ku mi ta meshoná e trahadó ku baha na 60 aña i tin di bai kobra penshun di behes na edat riba 60 aña, ta hañe ku 825 florin ménos ya ku sistema di penshun (pa lei) ta papia di ku un trahadó ku paga prima 35 aña largu por kobra maksimal 70 porshento di salario inklusivo e penshun di behes. Pa hopi aña mi a duna mi krítika riba e lei aki (Franchise) ku ta prohibí ku e trahadó por regla den e areglo di penshun ku e ta paga un prima ku e lo kobra den futuro mas ku 70 porshento òf si e por pagé (eventual huntu ku dunadó di trabou) hasta 100 porshento di e salario ku e tabata kobra. Ta pesei semper mi ta bisa ku e lei di Franchise ta pa tene e pober mas pober. Si sindikatonan i dunadónan di trabou yega na un akuerdo pa subi edat di baha ku penshun, lo tin tahadónan ku lo no keda kontentu ya ku nan ta wardando pa yega edat di 60 aña pa baha ku penshun. Muy en prinsipal esnan ku ta hopi demotiva pa keda traha den e empresa. Ta pesei mi ta kere ku sindikatonan mester negosha ku e trahadó ku tin 50 aña di edat i mas ku por ehempel 15 aña di servisio ta keda ku e opshon pa prome ku e hasi 58 aña e duna di konose si e ta baha ku penshun ku 60 aña òf si e ta sigui te despues di 60 aña. Pa esnan ku drenta servisio despues di e akuerdo entre sindikato i dunadó di trabou e areglo nobo ta konta sin mas.
Gobièrnu, SVB otro instanshanan di gobièrnu i otro ‘stakeholders’ ta mira hinter e asuntu aki di subi edat di penshun di behes simpelmente pa kubri gastunan di SVB. Subimentu edat di penshun di behes ku konsekuentemente lo bai redunda den subimentu di edat di baha ku penshun den empresanan lo tin konsekuenshanan organisatorio i tambe pa maneho di gobièrnu riba p.e. tereno laboral. Na desèmber 2005 mi a tene un presentashon den un simposio di NASKHO ku e topiko ‘Langer leven: veranderende perspectieven’. Mi ta manda athunto e presentashon den forma kompleto pa e diferente ‘stakeholders’ i e medionan di konumikashon i nan por komenta riba e lokenan ku mi a skibi for di e tempu ei.
FELIX D. PINEDO Curaçao
|













